सर्मिला रोकाया

बाजुराको बुढीनन्दा नगरपालिका–१, कोल्टीस्थित कोल्टी आधारभूत अस्पतालको प्रमुखको जिम्मेवारी डा. धनेन्द्र शाहीलाई दिइएको छ। अस्पतालको प्रशासनिक व्यवस्थापन, सेवा प्रवाह तथा स्वास्थ्य सेवा प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यले डा. शाहीलाई उक्त जिम्मेवारी दिइएको हो।

जिम्मेवारी सम्हाल्दै डा. शाहीले दुर्गम भएकै कारण नागरिकले गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित हुनुपर्ने अवस्थालाई आफूले स्वीकार नगर्ने बताउनु भयो। उपलब्ध स्रोतसाधनको अधिकतम उपयोग गर्दै अस्पतालको सेवा विस्तार, व्यवस्थापन सुधार र नागरिकलाई सहज तथा गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने आफ्नो प्राथमिकता रहेको उहाँले बताउनुभयो ।

“दुर्गममा सेवा गर्नु चुनौतीपूर्ण अवश्य छ, तर चुनौतीबाट भागेर होइन, यहीँ बसेर समाधान खोज्नुपर्छ,” डा. शाहीले “मलाई दिइएको यो जिम्मेवारी पदभन्दा बढी यहाँका नागरिकको विश्वास हो। त्यसलाई इमानदारीपूर्वक पूरा गर्नु मेरो पहिलो दायित्व हुनेछ।”भन्नुभयो ।

कक्षा ९ मा देखेको चिकित्सकदेखि अस्पताल प्रमुखसम्म

डाक्टर बन्ने प्रेरणादेखि अहिले अस्पतालको नेतृत्वसम्मको आफ्नो यात्रालाई स्मरण गर्दै डा. शाहीले कक्षा ९ मा अध्ययन गरिरहेका बेला पहिलोपटक चिकित्सक देखेको क्षण आफ्नो जीवनको महत्वपूर्ण मोडमध्ये एक भएको बताउनुभयो।

त्यतिबेला चिकित्सक पेशालाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाएपछि स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गर्ने र चिकित्सक बन्ने सोच विकसित भएको उहाँको भनाइ छ। अहिले आफ्नै क्षेत्रका नागरिकलाई स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने जिम्मेवारीमा आइपुग्दा त्यो बाल्यकालको सम्झना अझ अर्थपूर्ण बनेको उहाँले बताउनुभयो ।

तर कोल्टीसँग उनको सम्बन्ध चिकित्सक बनेपछि मात्र जोडिएको होइन
जनप्रकाश मा बि कोल्टीमा अध्ययन गर्दा नेपाल रेडक्रस सोसाइटीसँग आबद्ध भएर गेटा आँखा अस्पतालको सहयोगमा कोल्टीमा आयोजित आँखा शिविरमा स्वयंसेवकको भूमिकामा सहभागी हुन आउँदा उनले दुर्गम क्षेत्रका नागरिकले स्वास्थ्य उपचारका लागि भोग्नुपरेका कठिनाइलाई नजिकबाट देख्ने अवसर पाउनुभएको थियो ।

“त्यो बेलाको स्वास्थ्य शिविरमा म स्वयंसेवकको रूपमा आएको थिएँ। यहाँका नागरिकले उपचारका लागि भोग्नुपरेको दुःख नजिकबाट देखेँ,” “आज त्यही ठाउँमा चिकित्सकका रूपमा फर्किएर अस्पतालको जिम्मेवारीसमेत सम्हाल्न पाउनु मेरो लागि केवल अवसर होइन, अझ ठूलो जिम्मेवारी हो।”उहाँले भन्नुभयो ।

‘दुर्गमलाई बहाना होइन, जिम्मेवारी बनाउनेछु’

डा. शाहीले दुर्गम क्षेत्रका नागरिकलाई स्वास्थ्य उपचारका लागि बाहिर जानुपर्ने बाध्यता कम गर्ने गरी स्थानीयस्तरमै उपलब्ध स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर सुधार गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

उनका अनुसार अस्पतालमा उपलब्ध जनशक्ति, उपकरण र स्रोतसाधनको प्रभावकारी व्यवस्थापनसँगै स्वास्थ्यकर्मीबीचको समन्वय, बिरामीमैत्री सेवा, समयमै उपचार तथा आवश्यक अवस्थामा व्यवस्थित रेफरल प्रणालीलाई प्राथमिकतामा राखिनेछ।

“हामीसँग स्रोतसाधन सीमित हुन सक्छन्, जनशक्ति सीमित हुन सक्छ। तर हाम्रो सेवाभाव, इमानदारी र जिम्मेवारी सीमित हुनु हुँदैन,” उनले भने, “अस्पतालमा आउने नागरिकले आफू दुर्गममा जन्मिएका कारण उपचारमा कमी महसुस गर्न नपरोस् भन्ने मेरो प्रयास हुनेछ।”

उनले अस्पतालको सुधार कुनै एक व्यक्तिको प्रयासले मात्र सम्भव नहुने भन्दै चिकित्सक, नर्स, स्वास्थ्यकर्मी, प्रशासनिक तथा सहयोगी कर्मचारी, स्थानीय सरकार र समुदायबीचको सहकार्य आवश्यक रहेको बताए।

“अस्पताल प्रमुखको जिम्मेवारी मेरो मात्र होइन। यो सम्पूर्ण अस्पताल परिवारको सामूहिक जिम्मेवारी हो,” उनले भने, “सबै कर्मचारीले यो अस्पताल आफ्नो हो भन्ने भावना लिएर काम गर्न सके सेवा प्रवाहमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सकिन्छ।”

बाजुरामात्र होइन, छिमेकी जिल्लाका नागरिकको पनि भरोसा बन्ने लक्ष्य

भौगोलिक रूपमा कोल्टी क्षेत्र बाजुराको मात्र नभई हुम्ला, मुगु र कालिकोटका नागरिकका लागि समेत महत्वपूर्ण स्वास्थ्य सेवा केन्द्रका रूपमा रहेको छ।

त्यसैले कोल्टी आधारभूत अस्पताललाई स्थानीय नागरिकसँगै छिमेकी जिल्लाका दुर्गम बस्तीका नागरिकले समेत भरोसा गर्न सक्ने स्वास्थ्य संस्थाका रूपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको डा. शाहीको भनाइ छ।

“कोल्टी अस्पताल बाजुराको एउटा अस्पताल मात्र होइन, वरपरका धेरै दुर्गम बस्तीका नागरिकको आशाको केन्द्र हो,” उनले भने, “यहाँ आउने बिरामीले उपचारसँगै भरोसा र अपनत्व महसुस गर्न सक्ने वातावरण बनाउनु हाम्रो सामूहिक लक्ष्य हुनुपर्छ।”

‘यो कुर्सी अधिकारको होइन, जिम्मेवारीको हो’

आफूलाई दिइएको नेतृत्वलाई व्यक्तिगत उपलब्धिका रूपमा भन्दा नागरिकको विश्वास र जिम्मेवारीका रूपमा लिएको डा. शाहीले बताउनुभयो ।

दुर्गम क्षेत्रमा काम गर्ने स्वास्थ्यकर्मीका चुनौती आफूले नजिकबाट बुझेको भन्दै उहाँले उपलब्ध स्रोतसाधनभित्र रहेर अधिकतम सेवा दिन आफू प्रतिबद्ध रहेको बताउनुभयो ।

“यो कुर्सी मेरो लागि अधिकारको कुर्सी होइन, जिम्मेवारीको कुर्सी हो। म यहाँ कसैलाई दोष दिन आएको होइन, समस्या पहिचान गरेर समाधान खोज्न आएको हुँ,” उनले भने, “राम्रो कामको श्रेय सम्पूर्ण टिमलाई दिनेछु र कठिन अवस्थामा टिमसँगै उभिनेछु।”भन्नुभयो ।

थपिँदै स्वास्थ्य सेवा र जनशक्ति

कोल्टी आधारभूत अस्पतालले पछिल्लो समय विभिन्न स्वास्थ्यकर्मी तथा विशेषज्ञ सेवाको विस्तार गर्दै आएको छ। अस्पतालको सेवा सुदृढीकरणमा निक सिमोन्स इन्स्टिच्युट (NSI) को सहयोग !

NSI को सहयोगमा दुर्गम क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा सुदृढ गर्ने उद्देश्यले MDGP चिकित्सक, ASBA तालिमप्राप्त मेडिकल अफिसर, अपरेशन थिएटर तालिमप्राप्त नर्स, एनेस्थेसिया असिस्टेन्ट तथा बायोमेडिकल उपकरण प्राविधिक लगायतका जनशक्ति र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध छ।

सरकारी स्वास्थ्यकर्मी तथा NSI बाट थपिने जनशक्तिबीच प्रभावकारी समन्वय हुन सके अस्पतालको आकस्मिक, प्रसूति, शल्यक्रिया तथा अन्य आधारभूत स्वास्थ्य सेवाको क्षमता थप विस्तार हुने अपेक्षा गरिएको छ।

यसले कोल्टी अस्पताललाई बाजुराका साथै हुम्ला, मुगु र कालिकोटका दुर्गम बस्तीका नागरिकका लागि समेत भरपर्दो स्वास्थ्य सेवा केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने सम्भावना बढाएको छ।

‘दुर्गममा जन्मिनु बाध्यता हो, स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित हुनु होइन’

नयाँ प्रशासनिक नेतृत्व, थपिँदो स्वास्थ्य जनशक्ति, उपकरण तथा प्राविधिक सहयोगसँगै कोल्टी अस्पतालले सेवा विस्तारको नयाँ चरणमा प्रवेश गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

अबको चुनौती भनेको उपलब्ध जनशक्ति र स्रोतसाधनलाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्दै त्यसको प्रत्यक्ष लाभ नागरिकसम्म पुर्‍याउनु हो।

डा. शाहीले यही चुनौतीलाई अवसरका रूपमा लिएर अघि बढ्ने बताउनुभएको छ।

उहाँका लागि कोल्टी अस्पतालको नेतृत्व केवल जिम्मेवारी होइन—वर्षौँदेखि दुर्गमका नागरिकले बोकेको स्वास्थ्य सेवाको अपेक्षासँग जोडिएको जिम्मेवारी हो।

“दुर्गममा जन्मिनु नागरिकको बाध्यता हुन सक्छ,” डा. शाही भन्नुहुन्छ, “तर गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित हुनु उनीहरूको बाध्यता बन्नु हुँदैन।”

त्यही संकल्पका साथ अस्पतालको नेतृत्व सम्हालेका डा. शाहीले उपलब्ध स्रोतसाधन, स्वास्थ्यकर्मीको सामूहिक शक्ति र समुदायको विश्वासलाई जोड्दै कोल्टी अस्पताललाई उपचार मात्र गर्ने ठाउँ नभई नागरिकले भरोसा गर्ने स्वास्थ्य संस्थाका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य अघि सार्नु भएको छ।